WŁOSKIE ZWROTY GRZECZNOŚCIOWE

Dzień dobry            Buongiorno [błondżiorno]

Do widzenia           Arrivederci [arriwederczi]
Cześć                    Ciao [czał]
Proszę                   Per favorre [per fawore]
Dziękuję                Grazie [gracje]
Przepraszam          Scusa [skuza]

LASAGNE - ULUBIONA POTRAWA Z WŁOCH

Lasagne – potrawa, która pochodzi z Włoch. Jest to jednocześnie rodzaj makaronu w postaci dużych, prostokątnych płatów i danie przygotowywane na bazie tego makaronu. Makaron jest uprzednio gotowany lub układany na sucho (gotowy, dostępny w sprzedaży) w prostokątnym naczyniu, na przemian z warstwami farszu i zapiekany. Najczęściej farsz stanowią warstwy sosu pomidorowego z mięsem, beszamelu i sera, układane do wyczerpania składników, chociaż zdarzają się przepisy od wegetariańskich po wersje na słodko. Danie podawane na gorąco.

[Autor: HBK]

SPAGHETTI

Spaghetti – specyficznie włoska potrawa i jednocześnie nazwa szczególnego rodzaju makaronu, który stanowi jej podstawę.

Legenda głosi, że spaghetti zostało wynalezione w Chinach, skąd Marco Polo przywiózł je do Wenecji. Stamtąd rozprzestrzeniło się na całe Włochy. Inni twierdzą, że spaghetti jadano we Włoszech już w czasach Etrusków.

Typowe danie spaghetti składa się z porcji świeżo ugotowanego makaronu wymieszanego z odpowiednim sosem i posypanego serem.

W regionie Neapolu spaghetti je się łyżką i widelcem, w pozostałych regionach Włoch używa się noża i widelca.

[Autor: HBK]

TURYN

Turyn – miasto w północno-zachodnich Włoszech, przy ujściu rzeki Dora Riparia do rzeki Pad, na przedgórzu Alp Zachodnich. Jest stolicą prowincji Piemont. Patronem miasta jest św. Jan Chrzciciel (święto obchodzone 24 czerwca).

Turyn jest głównym ośrodkiem gospodarczo-kulturalnym północnych Włoch.
Nazwa miasta może pochodzić od indoaryjskiego słowa Taur oznaczającego górę, najczęściej jednak wiązana jest z legendą o byku, który padł pokonawszy mitycznego smoka w pobliżu pewnej neolitycznej wioski. Jej mieszkańcy postanowili nazwać się Taurini ku czci ofiary. Obecnie Turyn jest stolicą i głównym ośrodkiem Piemontu i czwartym co do wielkości miastem Włoch. Od 1559 jest stolicą regionu, rządzonego przez dynastię sabaudzką od XI wieku. Książęta sprawowali władzę absolutną, a system oświatowy powierzyli jednostronnym jezuitom. Od 1578 w katedrze turyńskiej przechowywany jest całun turyński, jedna z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa.
Duże znaczenie dla gospodarki Turynu ma turystyka. Turyn był w 2008 roku 203. najpopularniejszym celem turystycznym na świecie i 10. we Włoszech z ponad 240 tysięcy odwiedzających turystów każdego roku.

Najważniejsze zabytki:
- Katedra (XV w.)
- Kościół San Lorenzo
- Kościół pielgrzymkowy Superga
- Palazzo Reale
- Palazzo Madama
- Palazzo Carignano
- Castello del Valentino
- Mole Antonelliana
- Pałac Stupinigi

[Autor: Luki]

WENECJA

Wenecja to miasto i gmina na północy Włoch nad Adriatykiem, stolica regionu Wenecja Euganejska. Ludność: 266 tysięcy mieszkańców w tym na wyspie około 60 tysięcy mieszkańców. Miasto na wyspie zostało założone w 452 roku przez uciekinierów przed barbarzyńskim plemieniem Hunów. Choć później znalazło się w strefie wpływów Bizancjum, zdołało uzyskać niezależność.

Wenecja była państwem miastem, na wzór greckich polis, jej ustrojem była republika. Głową państwa był doża Wenecji ,teoretycznie nieusuwalny, wybierany w wyborach przez miejską arystokrację, sprawujący funkcję dożywotnio, jednak w praktyce często zmuszany do ustąpienia.

Państwo było wielonarodowościowe: Włosi, Grecy, Słowianie, wielokulturowe jak i wieloreligijne. Bliskość Rzymu wymuszała posłuszeństwo wobec papieży, ale w Wenecji panowała wolność religijna. Szczyt konfliktu z papiestwem przypadł za pontyfikatu Juliusza II.

Wenecja posiada wiele zabytków, na przykład:

Bazylika św. Marka

Plac św. Marka

Piazzetta di San Marco

[Autor: XXX]

SAN MARINO

San Marino uważa się za najstarszą republikę świata, utworzoną w 301 roku przez utalentowanego chrześcijańskiego budowniczego, kamieniarza (inni podają, iż był kowalem) zwanego Świętym Marinusem. Gdy uciekał przed prześladowcą chrześcijan – cesarzem rzymskim Dioklecjanem, ukrył się na szczycie Monte Titano (najwyższe z siedmiu wzgórz San Marino) i tam założył małą wspólnotę chrześcijańską. Właścicielka ziemi, pani Rimini zapisała ją w testamencie wspólnocie chrześcijańskiej. Jest pewnym, że okolice były zamieszkane od czasów prehistorycznych, chociaż ślady bytności na Monte Titano sięgają jedynie średniowiecza. Na pamiątkę kamieniarza, ziemię nazwano "Ziemią San Marino", by w końcu zmienić ją na nazwę, którą ma do dziś: "Republika San Marino".

W wieku lombardzkim San Marino było lennem książąt Spoleto, ale wolna wspólnota sięga aż do X w. Pierwotna struktura rządu była złożona z samorządowego zgromadzenia zwanego Arengo, które składało się z głowy każdej rodziny. W 1243 po raz pierwszy mianowano dwóch Kapitanów Regentów (Capitani Reggenti) sprawujących władzę. Do dzisiaj, co 6 miesięcy, zmieniają się osoby sprawujące regencję. Pierwsze prawo na kształt konstytucji republiki powstało w roku 1263. Stolica Apostolska potwierdziła niezależność San Marino w 1291.

Władzę ustawodawczą w kraju sprawuje wybierana w wyborach powszechnych Wielka Rada Generalna złożona z 60 członków. Jej kadencja trwa 5 lat. Wielka Rada Generalna co 6 miesięcy mianuje pełniących rolę głowy państwa dwóch kapitanów regentów. Wybiera także Radę Dwunastu, która jest organem sprawiedliwości i zarazem sądem III instancji. Władza wykonawcza jest w rękach Kongresu Stanu złożonego z 10 sekretarzy (ministrów) i Rad Zamków zajmujących się poszczególnymi dziedzinami gospodarki.

[Autor: Matrix2000]

WULKAN ETNA

Etna to czynny wulkan we Włoszech, na wschodnim wybrzeżu Sycylii. Jest to obecnie najwyższy i największy w Europie stożek wulkaniczny (145 km obwodu u podnóża). Wysokość 3340 m n.p.m. (wskutek wybuchów ulega zmianom).

Wulkan powstał w trzeciorzędzie. Jest to typowy stratowulkan. Zbudowany jest głównie z trachitów i bazaltów. Z krateru na szczycie wydobywają się pary i gazy, w czasie erupcji – bomby wulkaniczne i popioły. Na wysokości 2942 m n.p.m. znajduje się obserwatorium wulkanologiczne. Od V wieku zanotowano 80 dużych wybuchów, z których najsilniejszy był ten z 1669 roku, kiedy została zniszczona Katania. Ostatnia erupcja wulkanu: 6 listopada 2009 roku.

 

 - "Etna" była nazwą rozprawy poetyckiej o wybuchach wulkanów, która powstała między rokiem 55 p.n.e. a 79 n.e.

  -  Jednym z czołowych badaczy Etny był Haroun Tazieff (nakręcił o tym wulkanie kilka filmów i napisał kilka książek).

 -  Starożytny mit opowiada, że we wnętrzu Etny żyje stugłowy olbrzym Tyfon, zamknięty tam przez Zeusa.

 -  Erupcja Etny w 1971 roku zniszczyła m.in. kolejkę linową i Obserwatorium Astronomiczne.

[Autor: Luki]

FLORENCJA

Florencja– miasto w środkowych Włoszech, nad Arno, u stóp Apenin, stolica Toskanii i prowincji Florencja, 366 tys. mieszkańców .

Założone przez Etrusków jako Faesula, zburzone przez Sullę w 82 p.n.e. Następnie odbudowane przez Juliusza Cezara w 59 p.n.e. jako kolonia dla byłych żołnierzy i nazwał ją Florentina. Zabudowa tego okresu została założona na planie obozu wojskowego. Z tego okresu pochodzi zachowany szachownicowy układ ulic. Początkowo, w czasach Cesarstwa rzymskiego, Florencja była ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 405 obroniła się przed najazdem Ostrogotów, w 539 uzależniona od Bizancjum a od 541 od Gotów. W 570 została podbita przez Longobardów, którzy z kolei utracili miasto na rzecz Franków.

W XI wieku odzyskała znaczenie jako ośrodek handlu, przede wszystkim z uwagi na swoje położenie – na drodze z Francji do Rzymu. W 1078 rozpoczęto budowę nowych fortyfikacji. Od 1115 miasto uzyskało status niezależnego miasta,od 1167[1] weszło w skład Ligi Lombardzkiej a w 1183 Florencja ogłosiła się komuną miejską. Mimo trwających w tym okresie zatargów pomiędzy stronnictwami gwelfów i gibelinów, licznych sporów i wojen, jest to trwający wiele stuleci czas rozkwitu i rozwoju miasta. Oprócz handlu w XII wieku rozwinęło się sukiennictwo a później także jedwabnictwo. W XIII wieku powstały pierwsze domy bankowe. W 1252 rozpoczęto bicie złotych monet – florenów, które szybko stały się główną monetą Europy. W mieście działali Brunetto Latini, Dante Alighieri, Giotto di Bondone i Arnolfo di Cambio. Jednocześnie narastał konflikt pomiędzy bogatymi cechami rzemieślniczymi i pozbawioną praw ubogą ludnością.

[Autor: XXX]

KRZYWA WIEŻA W PIZIE

Krzywa Wieża w Pizie to jedna z najbardziej znanych budowli świata, odwiedzana rocznie przez około 10 milionów turystów. W istocie jest dzwonnicą (kampanilą) katedralną i należy do kompleksu zabudowań w stylu romańskim na Campo dei Miràcoli. Wkrótce po rozpoczęciu budowy w 1174 roku wieża zaczęła odchylać się od pionu, co próbowano korygować w czasie budowy (na przykład wydłużając kolumny po jednej stronie wieży). Mimo niebezpieczeństwa, jeszcze w 1350 roku dodano ostatnie piętro, w którym umieszczono dzwony. W XIX wieku zaczęto podejmować pierwsze próby powstrzymania przechylania się wieży, co przyniosło jednak przeciwny skutek.

Wieża jest zbudowana z białego marmuru, liczy osiem kondygnacji. Jej masę ocenia się na 14 tysięcy ton.

W 1990 wieżę zamknięto dla zwiedzających i powołano specjalny komitet, który miał wybrać najlepszy sposób zabezpieczenia przed dalszym odchylaniem się wieży. Od 2001 wieża jest ponownie otwarta dla turystów.

Obecnie wieża ma wysokość około 55 m, odchyliła się zaś od pionu o około 5 m (średnio o 1 mm rocznie). Od 1911 pomiary te są co roku aktualizowane.

Dzięki odchyleniu wieży od pionu, Galileusz mógł wykorzystać ją w roku 1600 do zademonstrowania niezależności czasu spadania ciał od ich masy.

[Autor: XXX]

WŁOCHY

Język urzędowy: włoski
Kraje sąsiadujące: Austria, Francja, Słowenia, Szwajcaria
Stolica: Rzym

Miasta: Mediolan, Neapol, Wenecja, Florencja, Turyn, Palermo
Rzeki: Pad, Tyber, Adyga
Góry: Alpy, Apeniny

Warto zapamiętać:
- położenie na Półwyspie Apenińskim oraz licznych wyspach (np. Sardynia, Sycylia)
- dwa samodzielne państewka leżące na terytorium Włoch: Watykan i San Marino
- wulkany: Wezuwiusz i Etna
- najwyższy szczyt Włoch i jednocześnie Europy: Mont Blanc
- Wenecja - miasto gondolierów
- ulubione potrawy rodem z Włoch: pizza, spaghetti, lasagne